Hindoestaanse oudere vraagt specifieke zorg

(Artikel van: Wereldjournalisten, 07-06/16:07)

Kunt u wat meer vertellen over de Hindoestaanse ouderen?

'De oudere generatie Hindoestanen komen uit een wij-cultuur met sterke hechte relaties. Denk aan het joint family-systeem wat veel ouderen kenden in Suriname, maar wat minder aanwezig is in Nederland, behalve op verjaardagen en andere hoogtijdagen wanneer de hele familie wel bij elkaar komt. Veel Hindoestaanse ouderen missen dit joint family-systeem in Nederland. Ze missen heel veel contacten, die ze vroeger wel hadden en worden ouder met de gedachte dat het allemaal minder zal worden. Dit wordt versterkt wanneer zij door ziekte steeds meer afhankelijk worden van de "onbekende witte" hulpverlener, de thuiszorg, etc.' 

Welk effect heeft de migratie naar Nederland gehad?

'De migratie naar Nederland is een onstuimig gewenningsproces geweest voor de Hindoestaanse ouderen. Dat kan bij de oudere generatie te maken hebben met een taalbarrière, maar Hindoestaanse ouderen zijn over het algemeen vaak wat timide, wat overigens ook geldt voor alle andere groepen ouderen. Ze zijn niet altijd assertief genoeg om voor zichzelf te kunnen opkomen. Dus als je hun isolement zou willen verklaren of beschrijven dan heeft dat te maken met enerzijds gezondheidsbeperkingen waardoor ze minder mobiel zijn dan voorheen en daarmee samenhangend de toegenomen afhankelijkheid van anderen. Anderzijds hebben Hindoestaanse ouderen vanuit huis altijd verwachtingen gekoesterd rondom de oude dag. Dat de kinderen hen dan zouden opvangen. Dat ze oud zouden worden omringd door kinderen en kleinkinderen. Dit lukt in Nederland echter niet altijd. Het leven is hier anders. Toch spelen bij kinderen van deze ouderen bepaalde emoties, waardoor ze hun ouders niet graag overlaten aan een zorginstelling.'

In hoeverre speelt Suriname een rol? Hebben ouderen een terugkeerwens?

'Als het gaat om de zorg in Nederland, dan zijn de ouderen tevreden. Als het gaat om zingeving is dat een ander verhaal. Er is een verschil tussen zin van bestaan en zingeving. Zin van bestaan omvat veelal primaire behoeften, eten, drinken, maar ook medische zorg en ondersteuning bij het leiden van een menswaardig bestaan. Maar aan de andere kant is zingeving ook wat op langere termijn wordt voorgesteld: het doel van ons bestaan, waar moeten wij naartoe met onze ziel – belangrijke filosofische vragen in het Hindoeïsme?

'De ‘buitenkant’ van de zorg is belangrijk, maar het is mijn taak om verder te kijken. Voor Hindoestanen is zorg namelijk niet alleen medisch. Deze bestaat evenzeer ook uit aandacht. Mijn taak betreft ook wat zich binnenin deze groep mensen afspeelt. Het heeft mede te maken met het isolement en hun verwachtingen. Veel Hindoestaanse ouderen zitten binnenin eigenlijk in een soort rouwproces.
'Het verlaten van je land is een verdrietige gebeurtenis. In de tijd van de onafhankelijkheid van Suriname werd Nederland voorgesteld als een paradijs. Suriname was onzeker en conflictueus. Maar Nederland was voor velen een ontgoocheling. Velen hebben niet meteen het paradijs gevonden. Suriname blijft in het hoofd van de ouderen de ultieme verblijfplaats. En bij bepaalde gebeurtenissen in Nederland wordt dat in hun hoofd bevestigd: "Zie je wel, ik had Suriname niet moeten verlaten. Daardoor komt het dat familieleden uit elkaar zijn geraakt en zie ik mijn kinderen en kleinkinderen zo weinig".'

In het Hindoeïsme is het toch gangbaar om je in een bepaalde fase van je leven te richten op zingevingsvraagstukken?

'Ja, eigenlijk in de filosofische en contemplatieve fase in je leven, wanneer je het materiele leven hebt gezien. Maar dat is dan op vrijwillige basis, als mensen daar behoefte aan hebben. Niet noodgedwongen. Het gaat over vraagstukken als de zin van het bestaan.
Zingeving is iets anders. Zingeving heeft te maken met zin op korte termijn. Wat geeft mij zin om vroeg op te staan en om er een leuke dag van te maken? Dat kan een bingoavond zijn of een kaartmiddag, of de gezellige mensen die ik vandaag ga ontmoeten. Het is ook goed dat zorginstellingen in samenwerking met stichtingen activiteiten organiseren rondom de bijzondere momenten, zoals Holi en Divali, en voor de autochtonen bijvoorbeeld Pasen. Het zijn allemaal hoogtijdagen gerelateerd aan cultuur en religie van de ouderen.
Voor Hindoestaanse ouderen heb je inloopprojecten als Saroj in Rotterdam: een groep van ongeveer 30 ouderen, waarbij sommigen aan het kaarten, anderen aan het breien en anderen aan het praten zijn. Het is daar kortom gezellig. Ook kijken zij wel eens een Hindoestaanse film, waarin een stuk cultuur wordt belicht. Het is herkenbaar voor de ouderen. Ook een Bollywoodfilm kan dus zin geven.
Deze activiteiten zorgen ervoor dat ouderen wanneer nodig uit hun isolement komen. De bezigheden geven zin op korte termijn. Maar bij zingeving spelen levensvraagstukken ook een zeer belangrijke rol. De onderstroom van de psyche van de mens, waarbij zaken als teleurstelling, verwachting, rouw en niet uitgekomen verwachtingen allemaal een rol spelen.'

Met wat voor vragen wordt u benaderd door ouderen?

'Ik heb het met vaste groepen ouderen meestal over religieuze thema’s. Ik heb onlangs een lezing over Hanoeman (godheid in het Hindoeïsme, sj) georganiseerd waarin ik een stap maak naar de situatie van de ouderen. Het verhaal van Hanoeman ging erover dat hij vergeten was dat hij heel veel krachten bezat, en dat anderen hem daaraan moeten herinneren. Je ziet dan dat mensen dat verhaal herkennen, de ogen worden groter en het doet iets met hen. Daarna vertel ik dat het met mensen eigenlijk net zo is. We bezitten zoveel kracht, alleen is het vaak sluimerend aanwezig. We moeten iets doen om die krachten vrij te maken. Dan heb je dus de link gemaakt naar zingeving. Als het gaat om levensvragen, heb ik vaak het gevoel dat de Hindoestaanse ouderen een luisterend oor missen. Iemand die wil luisteren naar hun verhalen van verdriet en rouw. Daarom creëer ik aparte ruimten waar ik rustig met ze kan praten. Vanuit een luisterend oor kun je mensen activeren als ze ergens in hun leven vast zitten.'

Is eenzaamheid onder Hindoestaanse ouderen wel een probleem? Zij beschikken over het algemeen toch over een groter sociaal netwerk in vergelijking met autochtone ouderen?

'Dat klopt wel, maar er is sprake van eenzaamheid op een andere manier. Het heeft te maken met een vertragingsproces op het gebied van rouw- en verdrietverwerking. De ouderen zijn steeds iets te laat in het proces waardoor je een vertraagde rouw- en verdrietverwerking krijgt. Ze zijn als een schildpad naar binnen geklapt. Op een gegeven moment komen ze weer naar buiten en de manier waarop ze bepaalde gebeurtenissen dan verwerken, is klagen. Ze hebben dus ook een ander soort luisterend oor nodig; iemand die hun "klaagzang" wil aanhoren.
'Hindoestaanse ouderen kunnen van binnen soms eenzaam zijn, ook al doen ze van buiten met alles mee. Een andere manier waarop Hindoestaanse ouderen hun ervaringen verwerken is vertellen. Het zijn enorm getalenteerde verhalenvertellers en ik zou eigenlijk iedere jongere willen aanraden om naar ze te luisteren. Wat ze hebben meegemaakt in Suriname en de verhalen die ze kennen vanuit India zijn vaak ongelooflijk!'